“One cot death is a tragedy, two are suspicious and three is murder.” Dit is de ‘wet’ die de intussen met pensioen zijnde kinderarts Professor Sir Roy Meadow over het algemeen aanhield bij de rechtszaken waar hij als ‘expert witness’ optrad (The Observer, 25 januari 2004).
De rechtszaken waarover het hier gaat, hebben betrekking op kindermishandeling en wiegendood. Deze zijn in opspraak gekomen nadat de Britse regering halverwege januari bekend maakte dat 258 vonnissen worden herzien. De kinderen zijn mogelijk toch gestorven door wiegendood en niet als gevolg van moord of mishandeling door de veroordeelde moeders (Volkskrant, 26 januari 2004). Onder andere de bovengenoemde uitspraak van Meadow heeft twijfel gewekt rond de geloofwaardigheid van ‘expert medical opinions’ (The Observer, 25 januari 2004). Meadows ‘wet’ is wellicht op zijn ervaringen gebaseerd, maar in specifieke gevallen kan het tot onterechte veroordelingen leiden. De reden dat Professor Sir Roy Meadow bij zo veel rechtszaken als ‘expert witness’ heeft opgetreden, is dat het bij al deze zaken gaat om de vraag of er sprake is van kindermishandeling of wiegendood. Aan deze aanklachten kan het Munchausen Syndrome By Proxy (MSBP) gekoppeld worden, ook wel Fabricated and Induced Illnes (FII) genoemd, hetgeen in de uiteindelijke vorm door Meadow beschreven is.
Het syndroom
Bij het Munchausen Syndrome By Proxy maken de ouders (meestal de moeder) hun kinderen opzettelijk ziek of verzinnen ze een ziekte bij hun kind. De ziekte wordt gesimuleerd (bijvoorbeeld door het aanbrengen van bloed in de urine van het kind), verzonnen (door een gedetailleerd verslag over stuipen of coma die alleen door de moeder zijn gesignaleerd) of veroorzaakt (zoals vergiftiging, verstikking, besmetting) om zelf in de aandacht te komen. Het ziektebeeld is vaak zeer ernstig en ingewikkeld en leidt zodoende tot talloze onderzoeken, opnamen en behandelingen. Er kunnen zelfs operaties uitgevoerd worden (Michels, Kindermishandeling, 2003).
In de loop van de jaren zijn er ook zaken aan het licht gekomen waarbij meerdere kinderen uit één gezin het slachtoffer waren van MSBP. Men spreekt in zulke gevallen van multiple-child MSBP. Bij multiple-child MSBP vertoont de moeder over het algemeen meer psychische problemen. Ook komt het bij multiple-child MSBP vaker voor dat er kinderen overlijden als gevolg van MSBP (Alexander, Smith & Stevenson, 1990).
Baron Karl Friederich Hieronymus von Munchausen
Het Munchausen Syndrome By Proxy is niet vernoemd naar de ontdekker van het syndroom. Het dankt zijn naam aan Baron Karl Friederich Hieronymus von Munchausen. Deze Duitse militair uit de achttiende eeuw is bekend geworden om zijn praatjes/leugens die hij vertelde over al zijn prestaties (Munchausen syndrome - comfort in a hospital?, 2000).
Het syndroom is voor het eerst beschreven in psychiatrische literatuur in het begin van de vijftiger jaren van de vorige eeuw (Munchausen syndrome). In 1976 is het syndroom voor het eerst Munchausen Syndrome By Proxy genoemd in een rapport dat was geschreven over vier jonge kinderen die dusdanig zwaar werden mishandeld dat ze in de groei belemmerd waren. In 1977 is de uiteindelijke vorm van het syndroom beschreven door Meadow. Hij beschreef een iets minder extreme vorm van kindermishandeling waarbij moeders opzettelijk hun kinderen ziek maken of een ziekte bij hun kinderen verzinnen (Cowling, Munchausen Syndrome by Proxy).
Typisch Engels?
Niet alleen in Engeland maar ook in andere landen zijn er gevallen van MSBP bekend. Zo is in 2003 in Italië een vrouw uit de ouderlijke macht ontheven nadat ze haar veertienjarige zoon had volgestopt met medicijnen. De jongen was door de medicijnen zo erg opgezwollen dan hij uiteindelijk 140 kg woog (Algemeen Dagblad, 15 mei 2003).
In 2001 is er bij een Nederlandse leidster van een kinderopvang MSBP geconstateerd (Onrust binnen kinderopvang blijft uit na incident met leidster, 2001) en in 2002 is er een proces geweest in Nederland waarbij artsen vermoedden dat een vrouw aan MSBP leed (Samenvatting van uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, 2003).
Het OM laat desgevraagd weten dat er in Nederland geen rechtszaken met betrekking tot kindermishandeling of wiegendood bekend zijn die heropend worden omdat er twijfels zouden zijn omtrent de rapportage van de medisch deskundigen (11 maart 2003).
Diagnose
Het is belangrijk dat er een goede diagnose is voor Munchausen Syndrome By Proxy. Zonder adequate diagnose is het moeilijk om goede beslissingen te nemen bij rechtszaken, hetgeen kan leiden tot pijnlijke of zelfs dodelijke gevolgen voor kinderen. De artsen die moeten getuigen bij zaken waarbij sprake zou kunnen zijn van MSBP, zijn nu onvoldoende in staat betrouwbaar te oordelen (Dyer, Doctors reluctant to work on child protection committees, 2004).
Hoewel er nog geen eenduidige diagnose is voor MSBP, zijn er verschillende methoden van diagnosticeren te vinden. Bij één van deze methoden tot diagnosticeren heeft men vanwege de moeilijkheid van de diagnose verschillende instrumenten ontwikkeld die alle een bepaalde betrouwbaarheid hebben. Er zijn slechts twee diagnoses die volledige zekerheid geven, dit zijn de diagnose door insluiting en de diagnose door uitsluiting. Bij de overige diagnoses is er slechts sprake van waarschijnlijkheid. Diagnose door insluiting baseert zich op hard bewijs, bijvoorbeeld op video vastgelegde beelden. Bij diagnose door uitsluiting worden alle andere mogelijkheden uitgesloten. Bijvoorbeeld, als een bepaalde medische gebeurtenis alleen in aanwezigheid van één persoon gebeurt en als alle mogelijke medische aandoeningen die verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor deze aandoening uitgesloten zijn (Rosenberg, 2003).
Fabel of werkelijkheid?
Zolang er nog geen éénduidige diagnose is voor MSBP, is er veel discussie over het daadwerkelijke bestaan van Munchausen Syndrome By Proxy is. Officieel staat MSBP dan ook vermeld als een theorie. Instanties zoals de ‘American Medical Association’ en de “American Psychiatric Association’ erkennen MSBP niet als een echt syndroom (M.A.M.A.). Toch zegt een woordvoerder van de Royal College of Paediatrics and Child Health dat er te veel documenten zijn waarin rechtszaken besproken worden waarbij het gaat om ziektes die verzonnen zijn (Munchausen's Syndrome by Proxy, 2004). Deze resultaten wijzen er dus op dat MSBP meer is dan slechts een theorie.
Bij de discussie over het daadwerkelijke bestaan van MSBP komt nog een probleem om de hoek kijken. Het is namelijk niet duidelijk onder welke noemer MSBP geplaatst moet worden. Experts op dit gebied hebben tegenstrijdige meningen. Sommige zeggen dat het een psychiatrische aandoening is, terwijl anderen zeggen dat het gaat om een medische diagnose of een bepaald gedragspatroon (M.A.M.A.).
Door de vraag onder welke noemer MSBP geplaatst moet worden, ontstaan er ook onder medische experts vragen over de manier waarop er gediagnosticeerd wordt. Dr. Paul Johnson van het John Radcliff Hospital heeft regelmatig als ‘expert witness’ opgetreden bij MSBP zaken. Hij laat weten dat hij bezorgd is over het feit dat er verschillende processen zijn geweest waarbij het wetenschappelijke ‘bewijs’ bestond uit meningen van de ‘expert witness’ in plaats van medische feiten (Diagnosing MSBP, 2004).
Ook zegt de klinisch en forensisch psycholoog Kirk Witherspoon (26 februari 2004) dat artsen en ‘mental health professionals’ niet in de positie verkeren om te ‘diagnosticeren’ of er sprake is van schuld of onschuld op het gebied van crimineel gedrag. Dit zou niet mogelijk zijn, omdat als artsen al in staat zouden zijn om fysieke aandoeningen door misbruik aan te tonen, ze dan nog niets weten over het motief en over complexe psychologische vragen die gesteld zouden kunnen worden.
Het is belangrijk dat er snel meer duidelijkheid komt over MSBP, zowel voor artsen en rechters als voor ouders en kinderen. |
artikel printen
