Ook al hebben de Dovengemeenschap en Dovencultuur een internationaal karakter, dat betekent niet dat men over de gehele wereld één gebarentaal gebruikt. Elk land kent zijn eigen gebarentaal en vaak zijn er meerdere gebarentalen in een land.
De oorzaak hiervan is dat gebarentalen ontstonden als Dove leerlingen met elkaar in dovenscholen opgroeiden. Nederland kent daarom vijf gebarentalen die ontstaan zijn in de vijf dovenscholen. Sinds 1995 wordt gewerkt aan de standaardisatie van de Nederlandse Gebarentaal (NGT). In deze éne taal wordt gekozen voor de meest bruikbare gebaren uit al die talen, volgens bepaalde voorwaarden.
De Dovengemeenschap is verdeeld over die standaardisatie. Ook al mag men de eigen gebaren gebruiken, het valt te verwachten dat al die dialecten zullen verdwijnen. Gebarentalen worden namelijk maar heel weinig door ouders op kinderen overgedragen. Dove kinderen leren gebarentaal in de dovenschool. Daar zal alleen nog de gestandaardiseerde vorm onderwezen worden.
Vertellen met de handen, luisteren met de ogen
Op 25 mei 2002 werd in het Tropenmuseum in Amsterdam de finale van de jaarlijkse nationale lees- en vertelwedstrijd voor doven en slechthorenden gehouden. In gebarentaal dus: vertellen met de handen en luisteren met de ogen.
Tobias de Ronde van de Ammanschool in Amsterdam werd hier winnaar van 2002 met het boek "Dierenbeul" van Chris Vegter. De tweede prijs ging naar Samantha Fles, van dezelfde school. Zij vertolkte een deel uit "Harry Potter". Erwin van Zoelen, leerling van de Effathaschool in Zoetermeer werd derde met het boek "Het woeste land" van Leonie Kooiker.
De Leesvertelwedstrijd is een voorleeswedstrijd voor Dove kinderen waarbij zij zo goed mogelijk een verhaal in de Nederlandse Gebarentaal moeten navertellen. Elk jaar is het ruim voor de finale al spannend op de vijf basisscholen voor dove kinderen in Nederland. Daar worden de voorrondes gehouden onder de leerlingen van groepen 7 en 8. Elke school stuurt twee winnaars uit de voorronden naar de finale. Vorig jaar was Rotterdam de culturele hoofdstad van Nederland en is de Leesvertelwedstrijd van 2001 in die plaats gehouden.
De Leesvertelwedstrijd wordt langzaamaan steeds bekender. Zo verscheen er in het Dagblad van het Noorden een artikel over de twee deelnemers van de Guyotschool in Haren. Helaas benadert deze krant Doven nog vooral als 'zielig'. Zo wordt er vermeld dat maar liefst 80 procent van de Doven analfabeet zou zijn. Een wel zeer vrije vertaling van de resultaten uit een Amerikaans onderzoek. Daaruit bleek dat het leesniveau van het grootste deel van de Dove schoolverlaters laag is. Het zou vergelijkbaar zijn met het niveau dat horende basisschoolleerlingen in groep 5 hebben.
Dit onderzoek is alweer vrij oud en is uitgevoerd onder leerlingen die geen gebarentaal mochten gebruiken. Iets waarvan nu gesteld wordt dat dit een achterstand in de taalontwikkeling ten gevolge heeft. Het valt immers niet mee om een taal te leren die je niet kan horen. Ter vergelijking: probeert u eens Chinees te leren vanaf papier, zonder die taal ooit te horen en zonder een vertaling te krijgen. Gebarentaal is de eerste taal van Dove kinderen en is een volledige taal. Wanneer zij deze taal beheersen is het makkelijker om Nederlands als tweede taal te leren.
Helaas kan niet iedereen geloven dat gebarentaal een volwaardige taal is. Youp van ’t Hek vraagt zich in Vara TV Magazine nr. 24 (week 15, 21 juni 2002, p. 107) af wat een horende te zoeken heeft op een leesvertelwedstrijd voor Doven. Gelukkig voor Youp en alle anderen die geen gebarentaal beheersen, zijn er tolken die alles naar gesproken taal vertalen. Dan voelen de horende bezoekers zich niet zo gehandicapt. Of heet dat dan ook analfabeet? |
artikel printen